Ellian dient deze week een motie in waarin hij de minister oproept er bij het OM op aan te dringen in grote drugszaken geen procesafspraken te maken. Die afspraken komen erop neer dat een verdachte een lagere strafeis krijgt in ruil voor een kortdurend proces. Daarin is geen ruimte voor bijvoorbeeld extra getuigenverhoren of het instellen van hoger beroep. ‘Volgens mij is de opdracht vanuit de samenleving en de Tweede Kamer heel simpel: grote criminelen laat je niet wegkomen. En dat gebeurt nu wel’, verklaart Ellian tegenover de NOS.
Effectiviteit
Een jaar geleden stelde de VVD-parlementariër Kamervragen met een gelijke strekking over de toenemende praktijk van procesafspraken in strafzaken. De toenmalige minister van Justitie en Veiligheid David Van Weel volgde in zijn antwoorden de beleidslijn van het OM: ‘Procesafspraken kunnen een wezenlijke bijdrage leveren aan de effectiviteit en voortvarendheid van het strafproces, met name in omvangrijke of complexe zaken’, aldus Van Weel. Rechters hebben bovendien de vrijheid om, op basis van de specifieke omstandigheden, een eigen afweging te maken, stelde de minister: ‘De rechter kan een hogere straf opleggen dan in de procesafspraken is voorgesteld, afhankelijk van de ernst van de strafbare feiten.’
Principiële bezwaren
De Raad van State liet zich in november vorig jaar in een wetgevingsadvies kritisch uit over het maken van procesafspraken. Dat is in Nederland een relatief nieuw fenomeen: in 2021 werden de eerste ‘deals’ gesloten en sindsdien is het ruim 500 keer gebeurd. De wettelijke verankering van deze procesafspraken gaat plaatsvinden binnen de eerste aanvullingswet van het nieuwe Wetboek van Strafvordering, dat in 2029 in werking treedt. In zijn advies over het concept van deze aanvullingswet noemt de Raad van State diverse mogelijke principiële bezwaren. Wanneer een verdachte afziet van zijn recht op nader onderzoek of hoger beroep, kan dat bijvoorbeeld botsen met het recht op een eerlijk proces. Ook wordt de bewegingsruimte van de rechter bij het bepalen van de straf ingeperkt. ‘Die beslissing wordt nu in zekere mate ingekaderd door de procesafspraken’, schrijft de Raad.
Faissal Taghi
Een actuele grote strafzaak waarin een verdachte procesafspraken maakte met het OM, is de zaak tegen Ridouan Taghi’s zoon Faissal. Hij wordt verdacht van deelname aan een criminele organisatie. Rechtbank Overijssel veroordeelde hem op maandagmiddag 26 januari tot zes jaar gevangenisstraf. Zonder procesafspraken zou de strafmaat waarschijnlijk acht jaar zijn geweest.