De onderzoekers constateren sinds tien jaar een structurele daling van het aantal advocaten dat staat ingeschreven bij de Raad voor Rechtsbijstand. De uitstroom is sinds 2015 hoger dan de instroom. Ondanks een lichte stijging van nieuwe inschrijvingen sinds 2020 blijft het totaal aantal sociaal advocaten afnemen. Stonden in 2015 nog bijna 8.600 advocaten ingeschreven, in 2024 was dat gedaald tot amper 7.800.
Vergrijzing
De beroepsgroep veroudert snel. Het aandeel advocaten ouder dan 55 jaar stijgt structureel, terwijl het aantal jonge advocaten – met name onder de 35 – al jaren daalt. Volgens het rapport bereiken meer dan 2.400 advocaten binnen twaalf jaar de AOW-leeftijd, terwijl de groep jongere advocaten die kan instromen slechts ongeveer de helft daarvan bedraagt. Volgens de onderzoekers dreigen toekomstige tekorten, zeker in regio’s waar het aanbod al dun is. Ze noemen daarbij specifiek Oost-Groningen, Delfzijl en omgeving, Zuidwest-Gelderland en Zuidoost-Drenthe.
Een aantal rechtsgebieden laat een relatief grote daling zien. Onder meer bij arbeidsrecht, huur, sociale voorzieningen en bestuursrecht neemt het aantal beschikbare toevoegingsadvocaten verhoudingsgewijs sterk af. De onderzoekers wijten dat aan de aangescherpte inschrijvingsvoorwaarden van de Raad voor Rechtsbijstand. Bij verbintenissenrecht en personen- en familierecht (scheidingszaken) is eveneens sprake van een forse daling. Per saldo zijn voor bepaalde specialisaties in sommige regio’s geen advocaten meer beschikbaar, signaleren de onderzoekers. Daarbij moet worden gedacht aan sociaal zekerheidsrecht en psychiatrisch patiëntenrecht.
Schaalverkleining
Het Kenniscentrum signaleert in zijn rapport ook een verschuiving van het toevoegingswerk: een groeiende groep advocaten doet meer dan vijftig toevoegingen per jaar. Opvallend daarbij is dat het aantal toevoegingen de laatste jaren juist stijgt. Omdat het aantal advocaten met toevoegingen blijft dalen, komt de stijgende werklast daarmee terecht bij een kleiner deel van de beroepsgroep.
Het Kenniscentrum spreekt daarnaast van een schaalverkleining in de sociale advocatuur. Verhoudingsgewijs zijn er steeds minder meerpersoonskantoren waar sociaal advocaten werkzaam zijn, terwijl het aantal eenpitters is toegenomen. Van alle toevoegingen die in 2024 werden aangevraagd, kwam ongeveer een derde van een eenpitter. Het Kenniscentrum wijst erop dat deze trend negatief kan uitpakken, omdat stagiairs hun loopbaan juist willen beginnen bij een groter kantoor.
Kantoortoeslag
De NOvA beschouwt het rapport van het Kenniscentrum als een extra pleidooi voor de kantoortoeslag in te voeren, zoals vorig jaar geopperd door de Commissie-Van der Meer II. Alleen op die manier kan de huidige trend worden gekeerd, meent algemeen deken Sanne van Oers. ‘Verhoging van de tarieven is een goede stap, maar niet voldoende. Sociaal advocaten kunnen te vaak geen personele ondersteuning of kantoorruimte betalen. Daarnaast hebben ze geen ruimte om de jonge generatie op te leiden. Daarvoor is die kantoortoeslag nodig.’