Rechters die in de weg staan, heten activistisch of D66-rechters. Een venijnig stukje in De Telegraaf over een vonnis waaruit blijkt dat ook moslims grondrechten hebben, leidt al snel tot Kamervragen.
Recent was een kranteninterview met een Limburgse rechter reden voor JA21 om verontwaardigd vragen voor te leggen aan de minister. Een ‘asielrechter’ die het recht achter de wetten zoekt, is voor deze partij verdacht. Het stellen van prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie in Luxemburg wordt voorgesteld als obstructie. JA21 heeft als uitdrukkelijk standpunt dat rechters zich niet dienen uit te spreken over zaken waar eigenlijk de regering of het parlement over gaan. Lees: rechters dienen niet dwars te liggen bij zaken die JA21 belangrijk vindt.
Het programma van JA21 verschilt niet veel van dat van Forum voor Democratie. Het verschil is dat Forum de sinistere visie niet verbloemt en frontaal de aanval op de rechtspraak opent. Met de kenmerkende gezwollen retoriek: ‘De politieke beslissingen van rechters reiken steeds verder! Maak een einde aan de dikastocratie! Rechters dienen wetten uit te leggen naar hun oorspronkelijke bedoeling, niet als een “levend instrument” dat naar eigen inzicht wordt aangepast. Toetsing aan verdragen dient onmogelijk te worden. De wil van het volk moet leidend zijn!’
Forum noemt de rechtspraak een ‘kleine ideologische elite’. De partij kondigt daarom de Wet op de Rechtsvinding aan. Met die wet moeten rechters ‘de wet interpreteren naar de oorspronkelijke bedoeling van de wetgever’ en kunnen zij ‘niet langer eigen politieke opvattingen doordrukken’.
De wet, lees: de wil van de machthebber, wordt de enige bron van het recht. Wie voor autocratie en repressie kiest, moet de rechtspraak knevelen. Dit giftige gedachtegoed hult zich inmiddels in burgermansfatsoen. Het sijpelt door naar andere rechtse fracties. Er wordt vergoelijkend overheen gelezen.
Wie gaat de straat op als de rechtspraak wordt gereduceerd tot de compliance-afdeling van de staat? Niet Van Weel, onze minister van Justitie. Er is een marineofficier verantwoordelijk gemaakt voor justitie en rechtsbescherming (en zoals Herman Melville al in Billy Budd beschreef: op zee wordt er geen recht gedaan). Laten we daar dus niet te veel van verwachten.
Dat rechters hun rug recht houden, is geen garantie dat het goed blijft gaan. Advocaten die niet als compliance-officer willen eindigen, zullen die rug moeten stutten.