Tweede Kamer: toegang tot recht moet beter

De medio juni uitgebrachte “tussenrapportage” van oud SP-Kamerlid Lilian Marijnissen liep als een rode draad door het debat van de Vaste Kamercommissie Justitie en Veiligheid over toegang tot het recht. In het rapport werd nog eens ondubbelzinnig aangetoond dat die toegang in Nederland ongelijk verdeeld is. De kans dat een rechtszoekende geholpen wordt, hangt te veel af van zijn postcode en inkomen. ‘Alarmerend’, noemde diverse fracties deze boodschap tijdens de commissievergadering op 1 juli. Ook staatssecretaris Claudia van Bruggen (Rechtsbescherming) gaf aan zich extra betrokken te voelen bij dit dossier: ‘Het gaat om mensen die in een dal van hun leven zitten. Je wilt ze helpen om daaruit te komen.’

Diverse fracties reikten Verbruggen ideeën aan om dit voornemen waar te maken. Op het vlak van de eerstelijns gesubsidieerde rechtsbijstand werd herhaaldelijk verwezen naar het succes van het “Huis van het recht’ in Heerlen en Breda. In dat project bieden het plaatselijke Juridisch Loket, de Sociaal Raadslieden en de gemeente burgers gezamenlijk een laagdrempelige plek waar ze terecht kunnen met sociale en juridische vraagstukken. Daardoor worden ze sneller en effectiever geholpen. ‘Is het geen goed idee om dit concept op korte termijn op meer plekken in Nederland te starten?’, vroeg SP-kamerlid Sarah Dobbe. ‘Zeker in regio’s waar het tekort aan rechtshulp extra nijpend is’. Verbruggen beaamde dat de formule navolging verdient: ‘Tegelijk moeten we goed kijken waar het werkt. Het is niet zo dat als je ergens een “Huis van het recht” neerzet, dit alle problemen oplost.’

Ook binnen de sociale advocatuur worden nog niet alle mogelijkheden benut, vond de commissie. Daarom wil CDA-Kamerlid Jeltje Straatman het makkelijker maken voor advocaten van commerciële kantoren om toevoegingszaken te doen. Deze ‘advocaat-reservisten’ kunnen ad-hoc inspringen als voor een zaak geen sociaal advocaat beschikbaar is. ‘Nu zijn deze advocaten daarvoor nog te afhankelijk van formele samenwerkingsverbanden tussen commerciële en sociale kantoren’, vindt Straatman. ‘Terwijl bij de commerciële kantoren voldoende mensen werken die zich verantwoordelijk voelen voor een betere toegang tot het recht.’ Van Bruggen: ‘Een heel interessant idee. Het kan een mooie aanvulling zijn op bestaande initiatieven.’

SP-Kamerlid Sarah Dobbe wees op het risico dat advocaten van commerciële kantoren niet altijd voldoende kennis hebben om toevoegingszaken te doen. ‘De sociale advocatuur is een gespecialiseerd vak, dat is niet zomaar inwisselbaar. Een advocaat van een commercieel kantoor weet niet altijd genoeg van specifieke onderwerpen als uithuisplaatsingen.’ Van Bruggen: ‘Het is inderdaad echt een vak. Daarom is het ons belangrijkste doel om het aantal sociaal advocaten de komende jaren met drieduizend te laten groeien.’

Meerdere fracties reageerden verheugd op de recente toezegging van het kabinet om eenmalig 3,2 miljoen euro beschikbaar te stellen voor het aannemen van extra advocaat-stagiairs bij sociale kantoren. Het geld gaat naar de subsidieregeling voor de beroepsopleiding advocatuur, die het voor sociale kantoren financieel mogelijk maakt om stagiairs aan te stellen. Het gebrek aan nieuwe aanwas is een fundamenteel probleem binnen de sociale advocatuur. Door de tijdelijke investering worden drie jaar lang 250 in plaats van 175 opleidingsplekken gesubsidieerd. Ook hier deden diverse fracties de suggestie om voorrang te geven aan regio’s waar de nood het hoogst is. ‘Dat zullen we waar mogelijk doen’ aldus Van Bruggen. ‘Net als bij rechtsgebieden waar extra tekorten zijn. Gelukkig is er onder studenten van de beroepsopleiding genoeg belangstelling voor deze stageplekken.’