De vergaande beperkingen voor rechtenstudenten op Berkely gelden voor alle opdrachten waarvoor ze een cijfer krijgen. Bij het schrijven van een paper of thesis worden chatbots en andere generatieve AI-tools bijna volledig in de ban gedaan. De AI-restricties gelden niet alleen voor het schrijven van de tekst, maar ook voor het brainstormen over het onderwerp plus het structureren of redigeren van de paper. Een eigen tekst laten vertalen naar het Engels is eveneens uit den boze, net als het uploaden van cursusmateriaal in bijvoorbeeld ChatGPT.
Zelf nadenken
Aanleiding voor het aangescherpte beleid is de sterke toename van oneigenlijk AI-gebruik door studenten. Dat leidde onder meer tot steeds meer verwijzingen naar fictieve, door AI gehallucineerde rechtszaken. De kritische houding van Berkely heeft ook een principiële reden: de law school vindt nadrukkelijk dat zijn studenten zelf moeten leren om juridisch onderzoeken, redeneren en schrijven. ‘Thinking remains the sine qua non of good lawyering (and of a quality legal education)’, schrijft de faculteit in een toelichting op het nieuwe beleid.
Ook Nederlandse rechtenfaculteiten perken het gebruik van AI door studenten in. Op de UvA in Amsterdam mogen bachelorstudenten geen generatieve AI gebruiken bij het schrijven van papers en werkstukken. Zij dienen ‘volledig zelfgeschreven werk’ in te leveren. De UvA stelt voor zijn studenten sinds een jaar eigen, goed beveiligde AI-tool beschikbaar: de UvA AI Chat. Studenten mogen die gebruiken voor bijvoorbeeld zelfstudie of een brainstorm bij een opdracht. De stelregel luidt: ‘AI mag je leerproces ondersteunen, maar niet je werk overnemen’.
AI-fraude
Op de rechtenfaculteit van de UvA is AI-gerelateerde fraude door studenten snel gestegen: van nul gevallen in het studiejaar 2022-2023 naar 44 in het studiejaar 2024-2025, een derde van het totaal aan fraudezaken. Misbruik wordt bestraft met onder meer uitsluiting van tentamens en een studieschorsing van een half jaar. Een UvA-rechtenstudent ging deze zomer tevergeefs in beroep tegen zo’n sanctie bij de Raad van State. In een jurisprudentie- en literatuuropdracht had de student vier bronnen opgevoerd die niet bleken te bestaan. Volgens de Raad van State ligt de bewijslast in dit soort gevallen bij de student wanneer er een ‘plausibel vermoeden’ is van ongeoorloofd AI-gebruik.
Het regime voor de inzet van AI-tools door studenten verschilt per universiteit. Op de Vrije Universiteit in Amsterdam gelden vergelijkbare strikte regels als bij de UvA. De Rijks Universiteit Groningen zet in haar richtlijnen voor studenten meer de mogelijkheden van ChatGPT en andere hulpmiddelen voorop. Zoals het genereren van proeftentamens en het samenvatten van teksten. De landelijke koepel VSNU pleit voor een kritisch en verantwoord gebruik van de nieuwe technologie. In de praktijk geven universiteiten hun beleid vooral vorm naar eigen inzicht.
Nuttige inzet
Naast het inperken van de risico’s zeggen onderwijsinstellingen ook oog te hebben voor een nuttige inzet van AI in de studie en de latere beroepspraktijk. De rechtenfaculteit van de UvA verkent daarom de opties om binnen de bachelor het gebruik van generatieve AI door studenten toe te staan, mits dat op verantwoorde wijze kan. Daarnaast bieden universiteiten in toenemende mate cursussen aan voor studenten en docenten, waarin zij leren op veilige en productieve wijze met AI-tools om te gaan. Dat gebeurt veelal in een eigen, afgeschermde AI-omgeving, zoals op de UvA. ‘Wij zijn tevreden over het eerste jaar van de UvA AI Chat’, aldus een woordvoerder. ‘Studenten en medewerkers weten de weg ernaar te vinden. Er is bovendien een nauwe relatie met de onderwijspraktijk ontstaan.’