Broekhuizen is sinds begin vorig jaar UvA-hoogleraar en daarnaast advocaat bij Kennedy van der Laan. Hij breekt in zijn oratie een lans voor een expliciete kantoornorm. Deze norm verplicht advocatenkantoren tot een integere bedrijfsvoering en het naleven van de kernwaarden van het beroep. Op die verantwoordelijkheid moeten kantoren ook rechtstreeks kunnen worden aangesproken. Nu geldt deze expliciete norm alleen voor individuele advocaten, die daardoor ook tuchtrechtelijk aansprakelijk zijn.
Kantoorregime
Maar het beroepsmatig handelen van advocaten wordt sterk bepaald door het type kantoorregime waarin zij opereren, stelt Broekhuizen. ‘Juist de inrichting, de cultuur, de governance, de commerciële doelstellingen en financiële prikkels kunnen de kernwaarden onder druk kunnen zetten’, waarschuwt hij. Andersom kan een gezonde kantoorcultuur juist bijdragen aan weloverwogen ethisch handelen: ‘Door te zorgen voor opleiding en interne tegenspraak, voor zorgvuldige cliëntacceptatie en beleid omtrent welke cliënten men in welke zaken wel en niet wil bijstaan’.
NOvA-plan
Dit sluit aan bij de onderbouwing die de NOvA onlangs gaf bij haar voorstel om advocatenkantoren voortaan inderdaad apart aansprakelijk te stellen. Hiermee zou het individuele ‘normadressaat’ ook voor kantoren gaan gelden. Onder meer omdat het bredere kantoorbeleid kan leiden tot onwenselijke mechanismen en praktijken, zoals een te grote focus op winstgevendheid. De NOvA deed het voorstel binnen een bredere vernieuwing: meer ruimte geven aan nieuwe bedrijfsconcepten in de advocatuur. Zo kunnen bijvoorbeeld externe partijen kantoren financieren, op voorwaarde dat advocaten voldoende zeggenschap houden over hun beroepspraktijk.
De koppeling van beide vernieuwingen is essentieel, vindt Broekhuizen. Hij ziet dat externe financiers, zoals private equity partijen, kunnen bijdragen aan een betere organisatie en een vlottere groei van kantoren. Anderzijds ‘introduceren zuiver financiële investeerders een specifieke logica van rendement, groei en exit. Ethische en financiële afwegingen kunnen daarbij verstrengeld raken.’ Dan is het belangrijk om het kantoor als geheel te kunnen aanspreken en waar nodig bij te sturen.
Commerciële belangen
Broekhuizen verwijst in zijn analyse diverse keren naar de veelbesproken Amerikaanse actualiteit. Vorig jaar eiste de regering-Trump van de grote Amerikaanse advocatenkantoren dat zij op grote schaal pro deo werk voor de overheid gingen verrichten en hun diversiteitsbeleid afschaften. Een substantieel deel van de kantoren zwichtte, een ander deel kwam in verzet. Het besluit om dit wel of niet te doen, werd volgens Broekhuizen in belangrijke mate bepaald door de specifieke bedrijfscultuur. Hoe meer de commerciële belangen leidend waren, hoe eerder kantoren eieren voor hun geld kozen. In Nederland staan de verhoudingen minder op scherp, weet de UvA-hoogleraar. Wel signaleert hij een toenemende ‘financialisering’ van de advocatuur. Dat vraagt volgens Broekhuizen om een gedeelde verantwoordelijkheid van advocaten en kantoren.